Leren met hoofd, hart en handen
Leren met hoofd, hart en handen
Op ontdekkingstocht in de natuur
bernadette-haverkort

Beestjes zoeken, in een boom klimmen, en gewoon lekker vies worden van spelen in de natuur. Dingen die ieder kind dagelijks wel moet doen toch? Helaas is de praktijk een stuk weerbarstiger. Tegenwoordig is het voor kinderen steeds lastiger om zelfstandig de natuur op te zoeken. Boswachter Bernadette Haverkort, vertelt waarom het zo belangrijk is dat kinderen veel buitenspelen in de natuur. “Als je als kind wordt gegrepen worden door de natuur, dan blijft dat je hele leven bij je.”

Met kaplaarzen en gewapend met een schepnet, een witte bak en een zoekkaart worden (groot) ouders en kinderen er wekelijks op uit gestuurd bij bezoekerscentrum de Wieden in Nationaal Park Weerribben-Wieden in Overijssel. Het zorgt voor urenlang plezier. Het samen beleven van de natuur zorgt ervoor dat kinderen beseffen dat alles om hen heen niet maar ‘gewoon’ is. “Als kinderen op jonge leeftijd al ontzag en respect hebben voor de natuur, dan zullen zij ook als zij ouder zijn, de natuur beschermen,” vertelt Haverkort. Zij is boswachter Communicatie bij Natuurmonumenten. Deze vereniging komt op voor en beschermt de natuur in Nederland. Natuurbeleving speelt hier een belangrijk rol bij.

“Empathie leren kinderen niet uit boeken. Dat moeten ze buiten ervaren.”

“Met het kinderprogramma Oerrr is uiteindelijk het doel van onze organisatie: zoveel mogelijk kinderen en ouders aan ons binden om gezamenlijk de natuur in Nederland te beschermen.” Daar kun je niet vroeg genoeg mee beginnen vindt de boswachter. Je kunt een baby al in het gras laten liggen om de geur en het gevoel van grassprietjes op je huid te ervaren. Haverkort: “Het is mooi om te zien als kinderen geraakt worden door de natuur. Laatst was ik samen met een groep kinderen getuige van een zwanen moeder, die samen met haar jonkies over een plank naar de ander kant van de sloot probeerde te komen. Zij lieper gewoon overheen, maar de zwanenkuikens zwommen tegen de plank op en kwamen er niet overheen. Een jongentje uit de groep riep dat hij de kuikens wel wilde helpen, maar dat hij bang was voor de moeder zwaan. Ik gaf aan dat we moesten wachten. Uiteindelijk lukte het één kuiken om over de plank te lopen en stond het jongetje de rest aan te moedigen. Die empathie leren kinderen niet uit de boeken. Dat moeten ze buiten ervaren.”

boswachter2-groot

VIES EN GLIBBERIG

Het is geen geheim dat onze samenleving steeds verder af komt te staan van de natuur. Waar Nederland vroeger vooral bestond uit boeren die dichtbij de natuur leefden, is er tegenwoordig steeds meer afstand. “Ik schrik weleens van de ouders en kinderen die bij ons op het bezoekerscentrum langskomen,” vertelt Haverkort. “Zij komen dan op witte gympen aanlopen om een wandeling te maken op het Laarzenpad. Een pad – het woord zegt het al – dat je dient te lopen op laarzen omdat het heel modderig is. Een deel van deze ouders vindt de natuur veelal eng, glibberig en vies. Die weten eigenlijk niet wat je allemaal kunt doen. Maar dat is juiste het mooie van de natuur. Je hoeft niets, behalve je te laten verwonderen door wat er om je heen te zien is.”

OOG VOOR DETAIL

Kinderen leven veel dichter bij de grond dan volwassenen. Daardoor krijgen zij door veel buiten te zijn veel meer oog voor detail dan volwassenen. Daarnaast levert het dagelijks bezig zijn in de natuur nog veel meer voordelen op. “Doordat je alle zintuigen gebruikt, sla je alles veel beter op,” legt Haverkort uit. “Als je bijvoorbeeld munt ruikt en proeft dan vergeet je dat nooit meer. Bezig zijn in de natuur legt een gezonde basis voor de al gehele ontwikkeling van kinderen. Als je je verwondert over een slak die kruipt of een ooievaar die een nest maakt, prikkelt dat je nieuwsgierigheid. Dat zorgt ervoor dat je openstaat om nieuwe dingen te leren. Bovendien daagt buitenspelen je uit om meer te bewegen. Dit stimuleert de ontwikkeling van de motorische vaardigheden en vermindert de kans op overgewicht.”

CIJFERS EN FEITEN OP EEN RIJ
  • Nederlandse kinderen kijken relatief veel televisie: 67% van de 11-jarigen en 70% van de 13-jarigen kijkt minstens twee uur per dag televisie. In andere Westerse landen liggen deze percentages een stuk lager (Bron: HBSC-studie 2009/2010, Trimbos Instituut).
  • Ongeveer een kwart van de schoolkinderen uit groep zeven en acht van diverse basisscholen zegt dat zij de natuur niet zo belangrijk vinden (Van den Boorn, 2006).
  • Vooral kinderen van niet-westerse herkomst zijn vaak bang voor de natuur. Van de 6-10 jarigen uit deze groep is 70% een beetje of best wel bang om uit een boom te vallen, 55% is bang voor wespen en bijen (De Vries, Langers, Donders, & Van den Berg, 2012).
  • In Nederland en vrijwel alle andere westerse landen zijn de mogelijkheden voor kinderen om zelfstandig de natuur op te zoeken sterk afgenomen. Het gebied rond de woning waar kinderen zelfstandig mogen komen is veel kleiner dan vroeger en het aantal zelfstandige verplaatsingen van schoolkinderen neemt af.
  • Schoolkinderen met veel natuur in hun woonomgeving denken bij natuur vooral aan dieren die ze uit eigen ervaring kennen, zoals hertjes, eekhoorns en spinnen. Kinderen uit woonwijken met weinig natuur noemen vaker tropische dieren zoals leeuwen, olifanten en tijgers die ze van de televisie of uit de dierentuin kennen (De Witt, 2005).
Bron: factsheet Jeugd, Natuur en Gezondheid van het Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid

RUST

Samen bezig zijn in de natuur draagt ook bij aan het emotionele welzijn en positieve stemming van kinderen. Haverkort illustreert dit aan de hand van een voorbeeld: “Ik begeleidde laatst een groepje jongens van ongeveer acht jaar. Ik was heel blij verrast hoeveel zij zagen tijdens onze wandeling en hoe ze elkaar wezen op de planten en dieren om hen heen. In alle rust legden ze elkaar uit over van alles en nog wat, zoals bijvoorbeeld waaraan je een berk kunt herkennen. Er was wederzijds respect tussen de kinderen en er was een hele ontspannen sfeer. Van dat soort momenten kan ik echt genieten.”

50 OERRR-dingen

Er is buiten van alles te doen en beleven. Met de lijst 50 dingen die je gedaan moet hebben voor je twaalfde van OERRRR kun je samen met je (gast)kinderen allerlei dingen maken, onderzoeken en doen. Grote pret gegarandeerd! Voor de herfst kun je in ieder geval de volgende activiteiten afstrepen:
– Kleddernat in de regen worden
– De mooiste bladeren zoeken
– In bladeren liggen
– In een boom klimmen
– Tegen de wind leunen in de storm
– Naar wilde dieren speuren
Voor meer informatie over deze lijst kun je kijken op www.kidsproof.nl/denhaag.

packshot-OERRR
meisje_met_slak
Onderzoeken, blogs en sites over spelen in de natuur

Kinderen spelen steeds minder buiten en komen dus weinig in aanraking met de natuur. Omgevingspsychologe en hoogleraar natuurbeleving Agnes van den Berg deed verschillende onderzoeken naar de positieve e ecten van het contact met natuur op de gezondheid en ontwikkeling van kinderen. Zij onderschrijft dat contact met de natuur goed is voor kinderen om meerdere redenen. In de boekjes Kom je buiten spelen, Groene kansen voor de jeugd en de factsheet jeugd, natuur, gezondheid die zij opstelde voor het Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid zet zij op een rij wat precies de positieve e ecten zijn van de natuur op kinderen. Voor meer informatie, kijk op: www.agnesvandenberg.nl.

Meer

Nog meer interessante boeken, sites en blogs over spelen in de natuur:
→ jolandapikkaart.nl weblog van Jolanda Pikkaart
natuurmonumenten.nl/oerrr
→ Het laatste kind in de natuur van Richard Louv
→ Ga buitenspelen! Op avontuur in de natuur van Fiona Danks en Jo Scho eld
→ Sharing Nature – Spelvormen voor natuurbewustzijn van Joseph Cornell